Miti jew Realtà?
Ftit minn kull wieħed.
Fl-imgħoddi, in-nies kienu jemmnu li s-sagħtar Malti (Micromeria microphylla) seta’ fiżikament ikisser il-ġebel fil-kliewi.
L-għarfien tradizzjonali dwar il-ħxejjex ħafna drabi jibda minn osservazzjoni bir-reqqa. Il-ġenerazzjonijiet ta’ qabel kienu nnutaw li din il-pjanta aromatika żgħira kienet tidher li tgħin f’każijiet ta’ skumdità fl-apparat urinarju u problemi marbuta mal-ġebel fil-kliewi jew fil-bużżieqa tal-awrina. Maż-żmien, in-nies ippruvaw jispjegaw dak li kienu josservaw billi jużaw l-għarfien li kellhom dak iż-żmien. Hekk is-sagħtar Malti beda jkun magħruf b’ismijiet bħal “li jaqsam il-ġebel” jew “li jkisser il-blat”.
Illum, ir-riċerkaturi jersqu lejn dawn it-twemmin tradizzjonali b’aktar kawtela. L-għarfien modern jissuġġerixxi li s-sagħtar Malti probabbilment ma kienx apprezzat għax litteralment “ikisser” il-ġebel, iżda għax seta’ jgħin lill-ġisem b’modi oħra. Fil-prattika tradizzjonali Maltija, il-ħaxixa spiss kienet titħejja bħala infużjoni jew decoction, speċjalment f’każijiet ta’ skumdità urinarja u biex tgħin fil-bilanċ tal-fluwidi.
Ix-xjentisti li jistudjaw pjanti tal-ġeneru Micromeria identifikaw sustanzi naturali bħall-aċidu rosmariniku, il-flavonoids u żjut essenzjali aromatiċi rikki f’monoterpenes, fosthom menthone u pulegone. Dawn is-sustanzi qed jiġu studjati għall-proprjetajiet antiossidanti, antimikrobiċi, li jistgħu jgħinu fid-diġestjoni, u anti-infjammatorji tagħhom. Xi wħud minn dawn l-effetti bijoloġiċi jistgħu jgħinu jispjegaw għaliex din il-ħaxixa Mediterranja żgħira kienet apprezzata għal ġenerazzjonijiet sħaħ.
Is-sagħtar Malti jikber fis-skiet f’pajsaġġi niexfa tal-franka, spiss moħbi fost il-blat taħt ix-xemx qawwija Mediterranja. Pjanti aromatiċi żgħar bħal din kienu parti minn tradizzjoni Mediterranja twila li xi drabi tissejjaħ “kultura tal-ħxejjex selvaġġi” – fejn il-komunitajiet tgħallmu jagħrfu u jużaw pjanti li jikbru b’mod naturali fil-ħajja ta’ kuljum.
Il-mediċina folkloristika u l-mediċina xjentifika mhux dejjem jiddeskrivu l-pjanti bl-istess mod. Iżda meta nqisu flimkien l-għarfien tradizzjonali u r-riċerka moderna, jistgħu jgħinuna nifhmu aħjar kif in-nies osservaw in-natura, ħadu ħsieb saħħithom, u għaddew għerf prattiku minn ġenerazzjoni għall-oħra.
